โรคความเสื่อมของร่างกาย รักษาได้ด้วยสเต็มเซลล์

ความแก่นั้นเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ในสิ่งมีชีวิตทุกชนิด เมื่อถึงเวลาใดเวลาหนึ่งความเสื่อมต่าง ๆ ก็จะเข้ามามีบทบาทมากขึ้นในทุก ๆ ระบบของร่างกาย เช่น ข้อเสื่อม ไตเสื่อม ตาเสื่อม จนนำไปสู่ความถดถอยในการดำรงชีวิต โดยความแก่นั้นดูเป็นสิ่งที่ขัดแย้งกับการมีอยู่ของสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ เหลือเกิน เพราะในเมื่อสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ล้วนพยายามวิวัฒนาการเพื่อให้สายพันธุ์ตัวเองอยู่รอดได้ในโลกนี้ให้ได้ยาวนานที่สุด แล้วเหตุใดธรรมชาติจึงให้มีความแก่เกิดขึ้นมาด้วย

เราแก่ได้อย่างไร

ก่อนที่เราจะหาหนทางในการชะลอความแก่ได้นั้น เราจำเป็นจะต้องรู้ถึงกลไกของความแก่เสียก่อน เพื่อที่จะหาแนวทางในการแก้ไขกลไกนั้น ๆ ^[1,2,3]

ความแก่มีได้หลายๆ ทฤษฎีที่พยายามอธิบายไว้ เช่น

• การเสื่อมสภาพของสารพันธุกรรม เซลล์ต่าง ๆ ในร่างกายเรานั้นสามารถเสื่อมสภาพไปตามกาลเวลา แต่ก็สามารถซ่อมแซมตัวเองกลับมาได้บ้าง เมื่อใดมีการซ่อมแซมเซลล์ต่าง ๆ เกิดขึ้นย่อมมีความผิดพลาดเกิดขึ้นได้บ้าง ไม่มากก็น้อย โดยความผิดพลาดในการซ่อมแซมหรือการแบ่งตัวของเซลล์ต่าง ๆ นั้นก็จะถูกสะสมไปเรื่อย ๆ ตามกาลเวลา จนนำไปสู่ความล้มเหลวของอวัยวะนั้น โดยการเสื่อมสภาพของสารพันธุกรรมนั้นยังถูกเร่งให้เกิดมากขึ้นได้จากสิ่งแวดล้อมต่าง ๆ เช่น รังสี สารเคมีที่ร่างกายได้รับ หรือการติดเชื้อต่าง ๆ

• การสะสมของเสียในเซลล์ต่าง ๆ เมื่อเซลล์ต่าง ๆ ทำงานนั้นย่อมมีการผลิตของเสียออกมาตลอด โดยปกติเซลล์จะพยายามขับของเสียต่าง ๆ ออกมา แต่เมื่อกาลเวลาผ่านไป ของเสียบางส่วนที่ถูกกำจัดไปไม่หมดก็จะสะสมอยู่ในเซลล์ต่าง ๆ มากขึ้น จนนำไปสู่การทำงานที่ผิดปกติของเซลล์นั้น ๆ
• การเข้าสู่สภาวะจำศีลของเซลล์ ในบางครั้งเซลล์ต่าง ๆ ที่เกิดการแบ่งตัวผิดพลาดจนอาจจะเปลี่ยนเป็นเซลล์มะเร็งได้นั้นจะถูกตรวจพบได้ด้วยระบบตรวจจับต่าง ๆ ของร่างกาย ก่อนจะจัดการให้เซลล์ต่าง ๆ เหล่านั้นเข้าสู่สภาวะจำศีลหรือสลายตัวเองไป เพื่อป้องกันการเปลี่ยนเป็นเซลล์มะเร็ง อย่างไรก็ตามเมื่อกาลเวลาผ่านไปเซลล์เหล่านี้ก็เกิดสะสมมากขึ้นจนไม่เหลือเซลล์ปกติเพียงพอจะทำงานได้นั่นเอง

ส่วนสาเหตุที่เราแก่นั้นเหมือนว่าจะไม่ใช่ความตั้งใจของธรรมชาติ จริงอยู่ว่าเป้าหมายของการวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิตนั้นล้วนต้องการให้เผ่าพันธุ์อยู่รอดให้ได้นานที่สุด ซึ่งเป้าหมายดังกล่าวนั้นเน้นไปที่ให้ทั้งเผ่าพันธุ์อยู่รอด ไม่ได้เน้นให้สิ่งมีชีวิตแต่ละตัวอยู่รอด โดยธรรมชาติต้องการให้สิ่งมีชีวิตนั้น ๆ มีอายุยืนเพียงพอที่จะสืบพันธุ์เท่านั้น ดังนั้นวิวัฒนาการต่าง ๆ จึงไม่ได้เน้นไปที่การเพิ่มอายุของสิ่งมีชีวิตสักเท่าไหร่ ^[3]

การชะลอความแก่

เราจะเห็นว่าทุก ๆ ทฤษฎีที่พยายามอธิบายความแก่นั้นไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้เลย แต่อย่างไรก็ตามเราสามารถลดปัจจัยต่าง ๆ ที่เป็นความเสี่ยงของความเสื่อมของเซลล์เราได้ เช่นการหลีกเลี่ยงสิ่งที่ทำให้เกิดความเสียหายต่อสารพันธุกรรมเรา ^[2] เช่น รังสีต่าง ๆ สารเคมี อาหารประเภทเนื้อสัตว์ที่ผ่านการปรุงหลายขั้นตอน (processed meat) บุหรี่ และแอลกอฮอล์ นอกจากนี้การบริโภคอาหารที่มีประโยชน์ การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ การพักผ่อนให้เพียงพอ การดูแลสุขภาพจิตให้ดี ก็ช่วยลดความเครียดต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นภายในร่างกายเราได้ และยังช่วยให้เซลล์ร่างกายอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เอื้อแก่การทำงานและการฟื้นฟูสภาพเซลล์อย่างสมบูรณ์อีกด้วย

แต่อย่างไรก็ตามด้วยเทคโนโลยีทางการแพทย์เกี่ยวกับสเต็มเซลล์ที่ก้าวหน้าในปัจจุบัน ทำให้มีความพยายามที่จะนำสเต็มเซลล์เข้ามาเพื่อแก้ปัญหาการเสื่อมสภาพของเซลล์ เนื่องจากสเต็มเซลล์ (Stem Cell) หรือเซลล์ต้นกำเนิดนั้นเป็นเซลล์ที่มีคุณสมบัติในการแบ่งตัวและเปลี่ยนแปลงไปเป็นเซลล์ใดก็ได้ ทำให้ด้วยคุณสมบัติเหล่านี้จึงมีการนำสเต็มเซลล์เข้ามาใช้เพื่อรักษาภาวะต่าง ๆ ที่เกิดจากความเสื่อมโดยตรง เช่น ข้อเสื่อม โรคเบาหวาน โรคตับแข็ง โรคไตเสื่อม หรือแม้กระทั่งนำมารักษาโรคที่เกิดความเสียหายต่อเซลล์ที่ไม่ได้เกิดจากความเสื่อมอื่น ๆ เช่นเซลล์สมองหรือเซลล์หัวใจที่ตายไปหลังจากภาวะขาดเลือด โดยในปัจจุบันมีรายงานการศึกษาหลายฉบับที่รายงานถึงผลการใช้สเต็มเซลล์ในการรักษาภาวะต่าง ๆ ^[4,5,6]

แหล่งสเต็มเซลล์ที่จะนำมาใช้ในการรักษาด้วยสเต็มเซลล์นั้นสามารถเก็บได้ทั้งจากเซลล์ในคนที่โตเต็มวัยแล้ว เช่น จากไขกระดูกหรือจากเซลล์ไขมัน หรือเก็บตั้งแต่ตอนแรกคลอดจากเนื้อเยื่อสายสะดือหรือเลือดสายสะดือ แต่จะเห็นได้ว่าความเสื่อมต่าง ๆ ของเซลล์นั้นจะถูกสะสมเรื่อย ๆ ไปตามกาลเวลา ดังนั้นอายุของสเต็มเซลล์ตอนที่ทำการเก็บก็ส่งผลถึงคุณภาพเซลล์ตอนที่นำมาใช้จริงด้วย ซึ่งสอดคล้องกับผลการศึกษาที่แสดงให้เห็นถึงศักยภาพในการแบ่งตัวของสเต็มเซลล์ที่ลดลงเมื่อเก็บตอนอายุมากขึ้น ^[7]

จากข้อมูลต่าง ๆ เหล่านี้ทำให้ดูเหมือนว่าเราจะเข้าใกล้ความเป็นจริงเข้าไปทุกขณะที่จะสามารถชะลอความแก่เอาไว้ได้ด้วยการเข้ามาของเทคโนโลยีสเต็มเซลล์เหล่านี้